Prethodnih godina se 4. aprila na Univerzitetu u Beogradu tradicionalno obeležavao Dan studenata uz tipične svečanosti, sa malo pažnje usmerene ka revoluciji zbog koje ovaj praznik zapravo i postoji. Ipak, sada je priča drugačija, s obzirom da su studenti glavna tema diskursa u Srbiji i šire, izazivajući različite reakcije među civilima, ali i svetskim vođama. Bili omraženi ili duboko poštovani u očima ostalih, nepobitno je da svakog dana studenti svojom upornošću i slogom podstiču transformaciju srpskog društva.
Zašto baš 4. april?
U normalnim uslovima, Dan studenata na fakultetima u Beogradu se obeležava kroz dodele nagrada najuspešnijima, uz sportske i kulturne manifestacije kojima se podstiče učešće mladih u razgovoru o sopstvenim uslovima studiranja. Ipak, ovaj datum se vezuje za događaj koji zaslužuje više pažnje od jednodnevne svečanosti. Naime, tokom 1930-ih, studenti u Beogradu su bili zauzeti svojom borbom protiv fašizma i autoritarnog režima, motivisani komunističkim vrednostima i podržani od strane partija levice. Kao što se i očekivalo, vlast je na mirne proteste odgovorila represijom i formirala grupu koja se vodila desničarskim verovanjima.
Ove tenzije su prouzrokovale čuveni Aprilski štrajk koji su vodili studenti u zgradama svojih fakulteta. Reakcija vlasti je potčinila fizički sukob, koji je doveo do smrti jednog studenta Pravnog fakulteta – Žarka Marinovića, koji je pokušao da odbrani svog kolegu.
Čak i nakon ovakvog obračuna, napori vlasti da uguši štrajkove nisu prestali. Ipak, pritisak studenata je doveo do ispunjavanja glavnih zahteva. Kasnije te godine održano je suđenje za ubistvo Žarka Marinovića, za koje je odgovoran Slobodan Nedeljković. Uprkos tome što je osuđeni imao sve karte u rukavu – poput uticajnih advokata i čitave fašističke partije iza sebe – određeno mu je pet godina zatvora. Sa druge strane, Marinovićevu porodicu su zastupali cenjeni antifašistički advokati, bez novčane naknade.
Nakon ovog ubistva, 4. april se obeležava kao Dan studenata Univerziteta u Beogradu. Podseća nas na stradanje nastalo kao rezultat manipulacije moći od strane političkih vođa, ali i na solidarnost i otpor obrazovanih građana. Elem, ovaj “praznik” ima poseban značaj ove godine, imajući u vidu trenutnu političku nestabilnost u Srbiji i rekordne skupove u znak bojkota korupcije. Motivi revolucije od pre 100 godina na ovom području su slični današnjim, ali će studenti 4. aprila 2025. pristupiti problemu na drugačiji način…
Slični ideali studenata danas
Od novembra prošle godine do danas, studenti univerziteta širom Srbije su na kreativne načine tražili ispunjenje zahteva koji se tiču ubistava nakon pada nadstrešnice u Novom Sadu, kao i poboljšanja uslova studiranja u Srbiji. Nakon pet meseci pobune, rekordan broj građana se pridružio studentima, ispoljavajući nezadovoljstvo odgovorom vlasti.
S obzirom na to da dosadašnje mere nisu doprinele tome da Vlada snosi odgovornost za projekat renoviranja železničke stanice koji je usmrtio šesnaestoro ljudi, već su podstakle stvaranje kontrarevolucije, vođene od strane samoidentifikovanih “Studenata koji žele da uče”, studenti u blokadi su odabrali drugačiji pristup. Naime, juče, 3. aprila, 80 studenata biciklista je krenulo iz Novog Sada do Strazbura kako bi lično Savetu Evrope predali dokument o kršenju ljudskih prava u Srbiji.
Dočekani juče u Subotici uz podršku građana i slavlje, danas nastavljaju put, sa Budimpeštom kao prvom sedećom stanicom. Istovremeno, sutra, 5. aprila, održaće se protest pod imenom “555”, vođen od strane niških studenata, kada će na pet sati blokirati pet mostova u gradu koji simbolizuju pet meseci otpora.
Znanje protiv nepravde
Kako smo videli ranije, studenti su otkad pamtimo glavni pokretači promene u našoj državi. Fakulteti su, kao mesta na kojima mladi ljudi razvijaju svoje veštine i šire znanje o svetu, epicentri mirnih pobuna zarad obezbeđivanja svetlije budućnosti – kako za one koji se tek školuju, tako i za sve ostale koji su žrtve kršenja osnovnih ljudskih prava.
Pre sto godina su studenti uspeli da se izbore za ispunjenje zahteva koji su doneli konkretne promene i napredak u borbi protiv fašizma. Današnji studenti su proglašeni za ličnost godine od strane redakcije Nedeljnik i Vreme, što svedoči o tome koliko su cenjeni u od strane naroda.
Samim tim, važno je da u ovim kriznim momentima Dan studenata shvatimo sa malo više empatije i odgovornosti – pamteći tragedije, ali i vodeći se starim greškama i uspesima, kako bismo bili korak bliže stvaranju pravednijeg društva.
Piše: Nina Georgiev